GÜN 4: SOSYAL GİRİŞİMCİLİK İLE İNSANLAR İÇİN İYİ BİR ŞEYLER YAPIN
GİRİŞİMCİLİK

GÜN 4: SOSYAL GİRİŞİMCİLİK İLE İNSANLAR İÇİN İYİ BİR ŞEYLER YAPIN

Çoğunluğu yolda geçen ilk günden sonra Burlington’daki 2. günümüz (yolculuktan sonra ilk günümüz)  3 toplantılı bir gündü ve oldukça yoğun bir program bizi bekliyordu. Açıkcası 3. toplantıda da uyumadan durabilmek hepimiz için oldukça güçtü… Neyse ki klimaları sonuna kadar açıyorlar da odayı sıcak bulup yavaşça uykuya dalmıyoruz.

İlk toplantımız Vermont Energy Efficiency Company ile gerçekleşti. Vermont eyaleti  verimlilik ve yeşili korumak üzerine inşa edilmiş. Vermont Energy Efficiency Company’de bölgenin bu alanda çalışan en eski şirketi ve aynı zamanda bir “social enterprise”…

IMG_3036
25 yıl önce 2 ortak “dünyayı değiştirme tutkusu (desire to change world)” misyonuyla yola çıkmışlar. 0 bütçe ile sosyal sorumluluk projesi olarak başlayan bu hikaye şu anda 350 kişinin çalıştığı, ABD’nin 3 farklı şehrinde ofisi olan harika bir merkeze dönüşmüş durumda. 2 kişiden 20 kişiye geçmeleri 15 yıl almış ki bu da bu alandaki büyümenin ne kadar zorlu olduğunu gösteriyor.  Şirket büyüme süreci boyunca devlet desteği almadan özel sektörü biliçlendirerek “fund raising” yapmayı başarmış.

Şirket kendi çalışma alanını enerji üretmek için değil, enerji tasarrufu projeleri üzerinde çalışmak olduğunu söylüyor… Yani kesinlikle yeni enerji kaynakları ve projeleri değil, enerjinin daha az kullanılmasını sağlayacak projeler üretmeye odaklanmışlar. Kendilerini de bu alanda dünyadaki ilk şirket olarak tanımlıyorlar ki, 25 yıllık geçmişi olan “enerji tasarrufu” üzerinde çalşan bir şirket için bu durumun doğru olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

Peki ne yapıyor Vermont Energy Efficiency Company?

İnsanların enerji tasarrufu konusunda bilinçlendirmek üzere sosyal sorumluluk projeleri geliştiren firma, özellikle şirketlerin nasıl enerji tasarrufu yapacağı konusunda da danışmanlık yaparak büyümesini hızlandırmış. Elindeki teknik ekip ile kişilerin ve şirketlerin kendi hanelerinde, iş yerlerinde veya bölgelerinde enerji kullanımı sırasında dikkat etmesi gerektiği noktaları, bölge dinamiklerini göze alarak belirlemişler. Yani öyle tek merkezden bütün şehrin, eyaletin ve ülkenin enerji tasarrufu modelini çıkarmıyorlar. Her bölgenin dinamikeri ve değişkenleri ayrı ayrı göz önünde buunduruyorlar.

IMG_3046
Şirket en büyük atılımını Vermont eyaleti ile yaptığı anlaşma ile gerçekleştirmiş. Vermont’da ve diğer birçok eyalet de de biz de olduğu gibi elektrik faturalarının bir bölümünden özel bir vergi/komisyon alınıyor. Bu komisyon enerji verimliliği projeleri için bir havuza atılıyor ve bu havuzdaki paranın kullanımı da Vermont Energy Efficiency Company’e aktarılıyor. Bu para ile şirket eyaletin daha az elektrik tüketmesi için danışmanlık hizmeti veriyor. Eyalet içindeki her bölgeyi, her sokağı, her evi ayrı ele alıp enerji tüketimi için tavsiyelerde bulunuyor. Teknik ekipleriyle; aydınlatmanın hangi saatlerde kullanılacağından, hangi oda için kaç wattlık ampülün yeterli olacağına dair danışmanlık yapıyorlar. Böylece hem şirketlere ve kişilere tasarruf yaptırıyorlar, hem de “gereksiz” enerji tüketiminin önüne geçiyorlar. Bununla birlikte eyalette satılacak tüm elektrik aletlerin bu şirketin tüketim testlerinden geçmesi gerekiyor.

Aynı şirketin bir diğer projesi ise Vermontative adlı enerji verimliliği konusundaki bilinçlendirme oyunu. Yazı uzun olmasın diye çok uzun yazmayacağım, kısaca oyun hakkında bilgi verip, geliştirilme sürecinden bahsedeceğim. İsterseniz web sitesine girip oyunu inceleyebilir, hatta hemen oynamaya başlayabiliriz.

Vermontatitve idealist çevreci bir tiyatro sanatçısı olan Kathryn Blume tarafından kurgulanmış bir oyun. Bir çok çevreci eyleme katılan ve bu konuda tek kişilik bir oyunu bazı temsilciler meclisi üyeleri ve yöneticilerine de oynayan Kathryn Blume bu konuda daha sürdürülebilir birşey yapmaya karar vermiş. Bu karar sonrasında bu oyunu kurgulamaya başlayan Kathryn Blume oyunun Vermont Energy Efficiency Company ve Ben & Jerry’s ile parasız “lightly incubation” modeliyle inkübe edildiğini belirtiyor. Yani tamamen bu şirketlerin sağladığı istihdam olanakları ve kendi ortağıyla 0 bütçe ile oyunu geliştirmiş. Oyunu yayına açtıktan sonra 0 pazarlama bütçesi ile kendi şahsi e-posta listesi ve Ben & Jerry’s’in Twitter hesabıyla duyuruluyor ve oyun büyüme devam ediyor.
10354666_10204653152674241_1606213338463752367_n

Oyuna gelecek olursak; Özellikle çocukların enerji tüketimi ve verimliliği konusunda bilinçlenmesini sağlayan ve bunu da oyunculara  güncel olarak belirlenen görevleri tamamlayarak yaptıran br oyun olarak kurgulanmış. Oyunla ilgili daha fazla bilgi için web sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Vermont Energy Efficiency Company gerçekten olağanüstü bir amaç için kurulmuş ve olağanüstü bir iş yapan bir sosyal girişimcilik şirketi. Yine dediğim gibi; Türkiye’de sosyal girişimler para kazanmaz diyenler lütfen bu şirketi de incelesin, işkembe-i kübradan sallamayalım… Olur mu? :)

Bugün 2. toplantısı ise sanırım en eğlenceli toplantılardan biriydi; Ben & Jerry’s!

IMG_3057
Ben & Jerry’s genel müdürlüğünde (müdürlük ne ya, merkez diyelim) girdiğimizde tüm ekip heyecandan ölmek üzereydi… Hepimiz dondurma kazanlarının içinde, harika aramolarda yüzeceğimizi düşünüyorduk….

Maalesef öyle olmadı… Ama;

Bolca dondurma ikramı, köpek getirmenin serbest olduğu, renkli, kaydıraklı bir ofis ve oldukça keyifli bir sunumla geçen 2 saat yaşadık. Peki Ben & Jerry’s’i sosyal girişimci bir şirket olarak kılan unsurlar nedir, şirketin hikayesi nedir hiç merak ettiniz mi? Sanmam… Çünkü ben de kendilerinin bir “social enterprise” olduğunu ancak buraya geldiğmde öğrendim. Ben & Jerry’s hikayesine dönersek sizi oldukça ilginç çıkarımların olacağı bir yazı beklediğini düşünüyorum.

IMG_3077
Ben & Jerry dondurma yapmaya başladıklarında aslında bunu satmak için değil insanları mutlu etmek için yaptıklarını farketmişler. Her girişimcinin yola çıkarken ilk motivasyonun para olmadığını hep konuşuruz, Ben & Jerry’s de insanlar için değer yaratmak ve onları mutlu edecek birşey yaratmaka için üretime başlamışlar. Tabi ki para kazanma ve hayatlarını devam ettirme ihtiyaçları da olduğu için ticarileşme için de çalışmalara başlıyorlar ve hızlı bir büyüme gerçekleştiriyorlar. Büyüme sırasında tabi ki en önemli rakipleri Haagen Das oluyor ve onların bütçeleriyle baş edecek güçleri olmadığını farkediyorlar. Pazarlama ve tanıtım bütçesini Haagen Das ile yarıştıramayacakları için onlarda bu noktada içlerinde olan “iyi birşeyler yapma” isteğini sosyal aktivizm kampanyaları yürüterek gerçekleştiriyorlar. Sosyal aktivizm kampanyaları ve projeleriyle farkındalıklarını arttırarak kişilere ulaşmayı başarıyorlar…

Kendilerini “A Growing Activist Company” olarak tanımlayarak bir çok kampanyayı yürütmeye deam ediyorlar. Ancak bunu yaparken klasik sosyal sorumluluk yüklü şirketler (CSR) gibi çalışmamaya karar veriyorlar. Peki CSR ile Ben&Jerry’s’in sosyal sorumluluk bilincindeki farkı nedir?
IMG_3082
Klasik CSR yaklaşımında işletmeler gerçekleştirikleri iş/üretimden doğan zararı minimalize ederek ve kardan sosyal sorumluluk projelerine ve topluluklara pay ayırarak çalışırlar. Ancak Ben & Jerry’s bunu klasik CSR yaklaşımından farklı yapmaya karar veriyor ve Values Led yaklaşımı ile şirketin her adımında ve her faaliyetinde sosyal sorumluluk değerleriyle çalışmalarını yürütüyorlar. Kaynakların toplanmasından lojistiğe, üretimden pazarlamaya kadar her adımdaki faaliyetlerde sosyal sorumluluk değerleriyle çalışıyor ve projeler üretiyorlar.

Dünya ekonomisindeki firmaların aslında gelişmekte olan ülkere karşı yeterli sosyal sorumluluk bilinci olmadığını da düşünüyorlar. Bu açıdan kendi sosyal misyon önceliklerini şöyle tanımlıyorlar;

  • Sosyal eşitlk
  • Sürdürülebilir gıda sistemi
  • Çevresel aktivizm ve duyarlılık
  • Global ekonomide eşitlik

10610835_10152295666077308_753576867320152953_n
Tüm değerlerini de bu 4 öncelikli sosyal misyon üzerine kurguluyorlar. Sosyal sorumluluk değerlerini üretimin her adımına yaymanlarına bir örnek vermek gerekirse; Ben&Jerry’s’in en çok sevilen dondumrası olan Chocolate Fudge Brownie ‘nin içinde yer alan brownieler şirketin de ortağı olduğu Greyston Bakery’de üretiliyor. Greyston bölgesi suç oranın yüksek olduğu bir bölge ve çoğunlukla insanların sicillerine çeşitli suçlarla ilgili kayıtları var. Bu nedenle de bu bölgede yaşayan insanlar iş bulmakta çok zorlanıyor ve bu bölgeye firmalar yatırım yapmak istemiyor. Ben & Jerry’s de bu duruma kayıtsız kalmamak amacıyla bölgede istihdam yaratmak için kolları sıvıyor. İnsanların hayatlarında “bir kere” yaptıkları basit hatalar için öbür boyu cezalandırılmalarını acımasız bulan Ben & Jerry’s fabrikayı destekleyerek ve ortak olarak brownielerini burada üretmeye başlıyor. Bu bölgedeki insanlar bu konuda Ben & Jerry’s’e olan minnettarlılarını da sıkça dile getiriyorlar.

Ben & Jerry’s “Peace, Love & Ice Cream” sloganıyla pazarlama kısmını pazarlama faaliyetlerini tamamen aktivizim faaliyetleri üzerine kurguladıklarını dile getiriyorlar. Dünyanın bir çok yerinde bölgenin sorunlarıyla ilgili kampanyalara destek vererek veya direk kampanyayı uygulayarak pazarlama faaliyetlerini yürütüyorlar.
IMG_3059
Kolay yolu seçip insanları kaybetmektense, zor olanı seçerek kazanmaya çalışan Ben & Jerry’s benzeri yaklaşımda firmlarımız umarım bizim de olur… Kaldı ki insanları kazanmaya çalışmaya şirketlerimiz, toplumumuz ve tabi ki kendi startuplarımızda uygulayabiliriz…

Bugünün son toplantısı Partnership for Change programının yürütücüsü Hal Colston… Açıkcası benim çok ilgimi çeken bir alan ve hikayesi olmadığı için sadece 1-2 noktayı paylaşacağım.
Proje kapsamında okuldaki eğitim yöntemlerinin yenilenmesi, iyileştirilesi ve herkesin eşit eğitim kalitesine ulaşması için çalışıyorlar. En önemli vurguları herkesin teknolojiye eşit erişim sağlaması, böylece eğitim sisteminde eşitliği daha kolay sağlayabliyorlar. Yani alım gücü daha düşük bölgedeki okullarda okuyan çocukların da teknolojiye kolay erişip eğitimlerini daha iyi sürdürmelerini sağlıyorlar. Her şeyden önemli ve ilgi çekici olan bir diğer nokta ise eyalet meclisinde onaylana Act77 ile eyaletteki bütün öğrencilerin kişsiel bir eğitim planı olmasını sağlamışlar. Gerçekten inanılmaz bir yaklaşım ve başarı…

Burlington’daki bugünün benim için özeti insanlar için iyi birşey yapmak sizi işinize daha çok bağlıyor, daha çok çalışma azminiz oluyor ve nihai noktada insanlar yarattığınız değeri anladığı için gelir düzeyinizde ciddi bir artış oluyor…

İnsanlar için iyi bir şeyler yapın…

Author Info

N. Barış Okur

“Your idea is not original trust me! You have to cultivate that idea let it grow and more important make sure it survives. For that reason be a worker before being a boss!”